Ööhpehtimmieveeljeme (UTV01‑03)
Maahtoeulmieh jïh vuarjasjimmie
Tjïelkestimmie
Maahtoeulmieh
Lïerehtimmien ulmie lea learohke edtja maehtedh
- jïjtse vieksiesvoeth jïh jïjtsevoeth jïh ïedtjh, jïh maehtedh dam vuejnedh ektiedimmesne ööhpehtimmie- jïh barkoesjaavnjoejgujmie jïh jieledehaalveminie
Buerkiestidh lea guvviedidh jallh vaajestidh aktem dååjresem, heannadimmiem, barkoeprosessem jallh faageles teemam. Maam akt buerkiestidh aaj maahta årrodh sjyöhtehke faagedïejvesh nuhtjedh juktie daajroem teeman bïjre systematiseradidh.
- bïevnesh ööhpehtimmien jïh barkoen bïjre tjöönghkedh, analyseeredh jïh
Nuhtjedh sæjhta jiehtedh mijjieh nåhtoem mestie akt vaeltebe jallh dahkoem darjobe juktie aktem ulmiem jaksedh. Nuhtjedh lea mahte seamma goh nåhtadidh, åtnose vaeltedh, vuesiehtimmien gaavhtan akte vuekie jallh dïrrege.
- ööhpehtimmienuepiehjoekehtslaakan, jïh ovmessie ööhpehtimmiegeajnoeh
Goerehtidh lea dååjredh jïh eksperimenteradidh, jïh maahta tjetskehkevoetem jïh onterdimmiem gorredidh. Goerehtidh maahta årrodh daajedh, ohtsedh, vueptiestidh, vïhtesjidh jallh kraanskodh. Såemies aejkien sæjhta årrodh ovmessie bielieh aktede aamhtesijstie goerehtidh akten ræhpas jïh laejhtehks digkiedimmien tjirrh. Goerehtidh maahta aaj årrodh teestadidh jallh pryövedh jïh barkoevuekieh, dorjesh jallh dalhketjh evalueradidh.
jïh mejtie barkoesuerkide dah maehtieh vedtedhTjïelkestidh lea faageleslaakan aamhtesem jïh dåeriesmoerem buerkiestidh, jallh maam akt mijjieh edtjebe goerehtidh jallh tjïrrehtidh.
Tjïelkestimmie maahtoeulmide
Med utdanningsveier menes videregående opplæring, opplæring i bedrift, fagskole, høyere utdanning m.m.
- daajroem vejtiestidh barkoejieleden bïjre viehkine pryövedh jïh goerehtidh jïhguktie monnehkevoeteulmieh, konjunktuvrh jïh teknologije barkoemaarkedem, barkoeh jïh barkoevuekieh baajnehtieh
Ussjedadtedh lea goerehtidh jïh ussjedadtedh ovmessie bieliej bijjeli jïjtsh jallh mubpiej dahkojne, vuajnojne jïh åssjalommesinie. Maehtebe aaj ussjedadtedh akten aamhtesen bijjelen, praktihkeles darjomi bijjeli jallh jïjtse lïeremen bijjelen. Ussjedadteme lea jïjtse åssjaldahkh jïh vuajnoeh pryövedh juktie buerebe daajroem jïh goerkesem evtiedidh.
- konsekvensh ålkoestimmeste digkiedidh jïh ekonomeles jïh sosijaale aarvoem barkosteindivijde- jïh seabradahkedaltesistie
Guarkedh lea mïelem mejnie akt gåajhtsedidh, guarkedh mij jeahtasåvva jallh guktie mij akt ektesne govlesåvva. Maahta goerkesem vuesiehtidh viehkine tjïelkestidh, ovmessie alternatijvh digkiedidh, sjyöhtehke vuekieh viertiestidh jallh kvaliteetem vuarjasjidh.
- mij jïh gie maahta karreijeereveeljemem baajnehtidh, jïh maam ulmide daate åtna jïjtse veeljemidie
Tjïelkestidh lea faageleslaakan aamhtesem jïh dåeriesmoerem buerkiestidh, jallh maam akt mijjieh edtjebe goerehtidh jallh tjïrrehtidh.
Tjïelkestimmie maahtoeulmide
Arbeide med elevers bevissthet om hvem og hva som påvirker karrierevalg som kulturelle betingelser, kjønn, foreldre, venner m.m.
- tjoeleperspektijvh karrijeereveeljemisniejïh
Goerehtidh lea dååjredh jïh eksperimenteradidh, jïh maahta tjetskehkevoetem jïh onterdimmiem gorredidh. Goerehtidh maahta årrodh daajedh, ohtsedh, vueptiestidh, vïhtesjidh jallh kraanskodh. Såemies aejkien sæjhta årrodh ovmessie bielieh aktede aamhtesijstie goerehtidh akten ræhpas jïh laejhtehks digkiedimmien tjirrh. Goerehtidh maahta aaj årrodh teestadidh jallh pryövedh jïh barkoevuekieh, dorjesh jallh dalhketjh evalueradidh.
Digkiedidh lea tjoevkesem bïejedh akten aamhtesasse viehkine joekehts bielieh aamhtesijstie åvtese giesedh jïh dovne mietelen jïh vuestelen argumenteradidh. Digkiedimmie maahta konklusjovnem minngemosth utnedh. Digkiedidh maehtebe jïjtjeraarehke darjodh jïh mubpiejgujmie ektine. Gosse jienebh aamhtesen bïjre soptsestellieh dellie dïhte maahta seamma årrodh goh dïjveldidh.
Tjïelkestimmie maahtoeulmide
Dette gjelder både muligheter og hindringer som kan ligge i kjønnsrelaterte karrierevalg. F.eks. hvordan tradisjonelle forestillinger om kjønn og yrker kan begrense valgmuligheter, om utfordringer i et kjønnsdelt arbeidsmarked, hva det har å si å ta kjønnsutradisjonelle karrierevalg, osv.
- nuepieh vuejnedh jïh jïjtse åssjalommesh dahkose jïh veeljemasse jeatjahtehtedh, jïh mubpiejgujmie ektinekonsekvensi bijjeli karrijeereveeljemistie
Ussjedadtedh lea goerehtidh jïh ussjedadtedh ovmessie bieliej bijjeli jïjtsh jallh mubpiej dahkojne, vuajnojne jïh åssjalommesinie. Maehtebe aaj ussjedadtedh akten aamhtesen bijjelen, praktihkeles darjomi bijjeli jallh jïjtse lïeremen bijjelen. Ussjedadteme lea jïjtse åssjaldahkh jïh vuajnoeh pryövedh juktie buerebe daajroem jïh goerkesem evtiedidh.
- haalvemestrategijhjïh
Evtiedidh maahta årrodh hammoedidh, sjugniedidh, modelleradidh jallh orre vuekieh, dorjesh jallh dïenesjem darjodh.
juktie sertiestimmieh jïh haestemh gïetedidh ööhpehtimmien jïh karrijeeren bïjreNuhtjedh sæjhta jiehtedh mijjieh nåhtoem mestie akt vaeltebe jallh dahkoem darjobe juktie aktem ulmiem jaksedh. Nuhtjedh lea mahte seamma goh nåhtadidh, åtnose vaeltedh, vuesiehtimmien gaavhtan akte vuekie jallh dïrrege.
Tjïelkestimmie maahtoeulmide
Å utvikle mestringsstrategier handler om å ha pågangsmot, være aktiv og søke løsninger ved motgang og hindringer, finne ut hva som hjelper og hvem som kan støtte. Karriereutfordringer kan f.eks. oppstå når det av ulike grunner blir vanskelig eller umulig å realisere sine karriereønsker. Overganger innebærer både endringsprosess og tid og kan være fra en rolle til en annen, samt endringer i orientering mot rollen en har.
- barkoebïevnesh, CV:m jïh barkoeohtsemem tjaeledh jïh daajroem vejtiestidh guktie hivjen barkoegïhtjehtimmiem dorje
Toelhkestidh lea mïelem jallh goerkesem tseegkedh mïelesisvegistie aktene fenomeenesne, praktihkeles tsiehkesne jallh tjeahpoevuekesne. Goerkese daamtaj analysese bigkie aktegsbiehkijste jïh ektiedimmeste dej gaskem.
Jaabnan vuarjasjimmie
Jaabnan vuarjasjimmie edtja viehkiehtidh lïeremem eevtjedh jïh maahtoem faagesne evtiedidh. Learohkh maahtoem vuesiehtieh jïh evtiedieh ööhpehtimmieveeljemisnie gosse jïjtsh evtiedimmien jïh karrijeerelïeremen bijjeli ussjededtieh, jïh vuarjasjimmiefaamoem vuesiehtieh digkiedimmesne etihkeles aehpijste. Learohkh aaj maahtoem ööhpehtimmieveeljemisnie vuesiehtieh gosse nuepieh tjïelkestidh ööhpehtimmesne jïh barkosne, jïh daajroem nuhtjieh jïjtsh soejkesjh digkiedieh dan guhkiebasse karrijeerese. Learohkh maahtoem evtiedieh ööhpehtimmieveeljemisnie gosse ahkedh vielie ovmessie strategijh jïh faagedïejvesh nuhtjieh sijjen faagemaahtoem buektieh, individuellelaakan jïh mubpiejgujmie ektine.
Lohkehtæjja edtja ööhpehtimmiegeajnoem sjïehteladtedh mij lïeremem vadta desnie gusnie learohken maahtoem maahta vååjnesasse båetedh joekehtslaakan. Jeereldihkie lïeremetsiehkiej tjïrrh jïh soptsestallemisnie lohkehtæjjine, fïereguhte learohke edtja voerkes sjïdtedh jïjtse lïeremen bïjre. Learohkh edtjieh bïevnesh bååstede åadtjodh mah lïeremem eevtjieh, mah dejtie skreejrehtieh jïh bïhkedieh guhkiebasse barkedh teemajgujmie goh jïjtse evtiedimmie, ööhpehtimmiesysteeme jïh barkoejielede.