KOEE, sámi plána (RLE02‑04)
Gealbomihttomearit ja árvvoštallan

Oktavuođaid ovdamearkkat

Čilgehus

Gealbomihttomearit 7. ceahki maŋŋá

Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit

  • čilget kristtalašvuođa ja eará oskkuid ja eallinoainnuid historjjá Sámis ja Norggas, maiddái sirdima kristtalašvuhtii, ja nationála minoritehtaid osku- ja eallinoaidnohistorjjá

  • Válddahit lea govvidit dahje bájuhit vásáhusa, dilálašvuođa, bargoproseassa dahje fágalaš fáttá. Válddahit sáhttá maid mearkkašit ahte geavaha relevánta fágadoahpagiid go lea systematiseremin máhtu fáttá birra.

     ja ovdanbuktit kristtalašvuođa muhtun rituála praksisaid ja ehtalaš norpmaid

    Gealbomihttomearrái čilgehus

    Med praksiser menes både ritualer og regler/føringer/handlinger knyttet til hverdag og levesett.

  • Válddahit lea govvidit dahje bájuhit vásáhusa, dilálašvuođa, bargoproseassa dahje fágalaš fáttá. Válddahit sáhttá maid mearkkašit ahte geavaha relevánta fágadoahpagiid go lea systematiseremin máhtu fáttá birra.

     ja ovdanbuktit nuorta- ja oarjemáilmmi oskkuid ja eallinoaidnoárbevieruid muhtun rituála praksisaid ja ehtalaš norpmaid

  • Suokkardit mearkkaša vásihit ja geahččaladdat ja dainna sáhttá duhtadit sáhkkiivuođa ja imaštallama. Suokkardit sáhttá mearkkašit áicat, iskat, fuomášit, dárkut ja dutkat. Muhtumin dat oaivvilda ahte iskkadit iešguđet beliid áššis rabas ja kritihkalaš ságaškuššamiin. Dutkkadit sáhttá maid mearkkašit ahte mii geahččalit ja árvvoštallat bargovugiid, buktagiid dahje reaidduid.

     ja

    Buohtastahttit lea guorahallat guovtti dahje máŋga dili ovttaláganvuođaid ja erohusaid.

     teavsttaid ja ávnnaslaš ovdanbuktimiid máhttogáldun kulturárbbi birra mii guoská kristtalašvuhtii ja iešguđetlágan osku- ja eallinoaidnoárbevieruide

  • Buohtastahttit lea guorahallat guovtti dahje máŋga dili ovttaláganvuođaid ja erohusaid.

     árbevirolaš máhtu ja praksisaid iešguđet osiin Sámis ja ságastallat daid birra

  • Válddahit geavahit ávkin juoidá dahje bargat juoidá vai olahit dihto ulbmila. Geavahit lea sullii seammá go ávkkástallat, atnit dahje váldit atnui ovdamearkka dihte bargovuogi dahje reaiddu.

     fágadoahpagiid go bargá oskkuiguin ja eallinoainnuiguin
  • čilget oskkuid ja eallinoainnuid ja sámi servodagaid iešguđetlágan oainnuid mánnávuhtii, bearrašii ja ovttaseallimii

  • Válddahit geavahit ávkin juoidá dahje bargat juoidá vai olahit dihto ulbmila. Geavahit lea sullii seammá go ávkkástallat, atnit dahje váldit atnui ovdamearkka dihte bargovuogi dahje reaiddu.

     filosofalaš jurddašanvugiid ságastallamis ja imaštallamis
  • ságastallat oskkolaš ja eallinoidnui guoski árbevieruid guovddáš olbmuid ehtalaš ideaid ja gaskkustit daid
  • ságastallat filosofiijahistorjjá guovddáš olbmuid ehtalaš ideaid ja gaskkustit daid

  • Suokkardit mearkkaša vásihit ja geahččaladdat ja dainna sáhttá duhtadit sáhkkiivuođa ja imaštallama. Suokkardit sáhttá mearkkašit áicat, iskat, fuomášit, dárkut ja dutkat. Muhtumin dat oaivvilda ahte iskkadit iešguđet beliid áššis rabas ja kritihkalaš ságaškuššamiin. Dutkkadit sáhttá maid mearkkašit ahte mii geahččalit ja árvvoštallat bargovugiid, buktagiid dahje reaidduid.

     ja

    Válddahit lea govvidit dahje bájuhit vásáhusa, dilálašvuođa, bargoproseassa dahje fágalaš fáttá. Válddahit sáhttá maid mearkkašit ahte geavaha relevánta fágadoahpagiid go lea systematiseremin máhtu fáttá birra.

     iežas ja earáid perspektiivvaid ehtalaš dilemmain mat gusket árgabeai- ja servodathástalusaide

  • Reflekteret lea guorahallat ja jurddašit iešguđet beliid iežas dahje earáid daguin,guottuin ja jurdagiin. Mii sáhttit maid reflekteret áššiid ja diliid, geavatlaš doaimmaid dahje iežamet oahppama. Reflekšuvnnaid bokte sáhttá geahččalit iežas jurdagiid ja guottuid, ja nu ovddidit buoret áddejumi ja máhtu.

     eksistensiála áššiid birra mat gusket olbmuid eallinvuohkái ja birgenláhkái ja eatnama boahtteáigái
  • čilget maid olmmošvuoigatvuođat mearkkašit eamiálbmogiid vuoigatvuođaide, cealkin- ja oskunfriddjavuhtii ja oskkolaš minoritehtaid dillái Sámis ja Norggas

Dađistaga árvvoštallan

Dađistaga árvvoštallan galgá leat mielde ovddideamen oahppama ja gelbbolašvuođa fágas. Oahppit čájehit ja ovdánahttet gelbbolašvuođa KOEE:s 5., 6. ja 7. ceahkis go sii guorahallet ja áddejit oskkuid ja eallinoainnuid ja reflekterejit eksistensiála ja ehtalaš áššiid birra. Gelbbolašvuohta boahtá ovdan go oahppit čájehit áddejumi mo oskkut ja eallinoainnut gullet historjjálaš proseassaide nationálalaččat. Dasto oahppit čájehit ja ovdánahttet gelbbolašvuođa go geavahit guovddáš doahpagiid fágas. Sii čájehit ja ovdánahttet maiddái gelbbolašvuođa go ságastallamiin ja digaštallamiin ovdanbuktet iežaset oaiviliid ja čájehit ahte máhttet oaidnit iešguđet perspektiivvain.

Oahpaheaddji galgá diktit ohppiid váikkuhit oahpahussii ja arvvosmahttit oahppanhálu ja bargat fágain njálmmálaš, čálalaš, praktihkalaš ja digitála vugiiguin. Oahpaheaddji ja oahppit galget gulahallat ohppiid ovdáneami birra KOEE:s. Oahppit galget beassat geahččaladdat. Ohppiid čájehuvvon gelbbolašvuođa vuođul galget oahppit beassat muitalit maid sii orrot máhttimin ja maid máhttet buorebut go ovdal. Oahpaheaddji galgá oaivadit viidásit oahppama birra ja heivehit oahpahusa nu ahte oahppit besset geavahit rávvagiid ovdánahttit máhtu ja áddejumi kristtalašvuođa, eará oskkuid, eallinoainnuid ja etihka birra.