Histåvrå, sáme (HIS02‑03)
Máhtudakulme ja árvustallam
Tjielggidus
Máhtudakulme Jo2 maŋŋela
Åhpadusá ulmme le oahppe galggá máhttet
- gåktu åvdep ájgge hábbmi mijáv ulmutjin
Reflektierit le guoradallat ja usjudallat iesjgeŋgalágásj bielijt ietjas jali iehtjádij dagojn, guottoj ja ájádusájn. Máhttep aj reflektierit ássjij ja vidjurij, dåjmaj jali ietjama oahppama birra. Reflektierit merkaj gæhttjalit ietjas ájádusájt ja guottojt, ja nav åvddånahttet dádjadusáv.
- åvdep ájgev gå gatjálvisájt gatját ja viedtjá, dålkku ja adná iesjguhtiklágásj histåvrålasj materiálajt gávnatjit vásstádusájt
Åtsådit merkaj vásedit ja gæhttjaladdat ja máhttá diehtemvájnov ja oavdduhimev vaddet. Åtsådit máhttá merkahit ájttsat, åhtsåt, ielvvet, váksjot ja guoradallat. Muhttijn merkaj iesjgeŋgalágásj bielijt ássjes guoradallat rabás ja lájttális árvvaladdama baktu. Åtsådit máhttá aj merkahit barggovuogijt, buktagijt jali vædtsagijt gæhttjalit ja árvustallat.
- manen historihkkára juohki åvdep ájgev gávdajda ja
Reflektierit le guoradallat ja usjudallat iesjgeŋgalágásj bielijt ietjas jali iehtjádij dagojn, guottoj ja ájádusájn. Máhttep aj reflektierit ássjij ja vidjurij, dåjmaj jali ietjama oahppama birra. Reflektierit merkaj gæhttjalit ietjas ájádusájt ja guottojt, ja nav åvddånahttet dádjadusáv.
gåktu máhttep åvdep ájgev gávdajda juohket iesjguhtiklágásj ævtoj miltaÁrvustallat le árvvaladdat iesjgeŋgalágásj bielij birra ássjes jali vuojnos. Máhttá aj merkahit kvalitiehtav buktagis jali prosessas árvvaladdat. Árvustallam álu vaddá mærrádusáv jali konklusjåvnåv.
- ja
Åtsådit merkaj vásedit ja gæhttjaladdat ja máhttá diehtemvájnov ja oavdduhimev vaddet. Åtsådit máhttá merkahit ájttsat, åhtsåt, ielvvet, váksjot ja guoradallat. Muhttijn merkaj iesjgeŋgalágásj bielijt ássjes guoradallat rabás ja lájttális árvvaladdama baktu. Åtsådit máhttá aj merkahit barggovuogijt, buktagijt jali vædtsagijt gæhttjalit ja árvustallat.
gåktu vássám ájgev mujtti bájkálattjat ja rijka dásenReflektierit le guoradallat ja usjudallat iesjgeŋgalágásj bielijt ietjas jali iehtjádij dagojn, guottoj ja ájádusájn. Máhttep aj reflektierit ássjij ja vidjurij, dåjmaj jali ietjama oahppama birra. Reflektierit merkaj gæhttjalit ietjas ájádusájt ja guottojt, ja nav åvddånahttet dádjadusáv.
- tjielggit ájnas rievddadusájt gåktu ulmutja li biebbmonárev åttjudam ja luondo valjesvuodajt ávkástallam, jamajt dat merkaj ulmutjijda ja guoddelis sebrudahkaj
Árvustallat le árvvaladdat iesjgeŋgalágásj bielij birra ássjes jali vuojnos. Máhttá aj merkahit kvalitiehtav buktagis jali prosessas árvvaladdat. Árvustallam álu vaddá mærrádusáv jali konklusjåvnåv.
- ájnas demografijjalasj rievddadusájt ja
Åvddånbuktet le vuosedit ja tjielggit fágalasj ássjev jali buvtav. Máhtá moahtteláhkáj åvddånbuktet, valla ulmme le ássjev jali buktagav iehtjádijda buojkuldahttet ja tjielggit vaj dádjadi. Åvddånbuktem máhttá aj liehket gåvådibme ja vuosádallam.
dáj rievddadusáj sivájt ja gåktu da vájkkudi ulmutjijda ja sebrudagájdaÁrvustallat le árvvaladdat iesjgeŋgalágásj bielij birra ássjes jali vuojnos. Máhttá aj merkahit kvalitiehtav buktagis jali prosessas árvvaladdat. Árvustallam álu vaddá mærrádusáv jali konklusjåvnåv.
- tjielggit gåktu oasástallam ja økonåvmålasj vuogádagá li fábmoaktijvuodajda ja ulmutjij iellemijda vájkkudam
- gåktu demokratijja antihkan ja demokratijja mijá ájgen li ulmutjijda vaddám iesjguhtiklágásj máhttelisvuodajt demokratijjalasj sæbrramij
Buohtastahttet le guoradallat avtalágásjvuodajt ja sieradusájt guovte jali moatte vidjurij gaskan.
- bivddo- ja sijddasebrudagá åvddånahttema dåbddomerkajt gitta dallutjij gå rijkarájá båhtin sáme guovlojda ja
Gåvvidit le tjielggit jali buojkuldahttet vásádusáv, dilev, barggoprosessav jali fágalasj ássjev. Gåvvidit máhttá aj merkahit guoskavasj fáhkamoallánagájt adnet systematiseritjit máhtudagáv ássje birra.
gåktu dát la álmmukjuohkusijda ja unneplågojda vájkkudamÁrvustallat le árvvaladdat iesjgeŋgalágásj bielij birra ássjes jali vuojnos. Máhttá aj merkahit kvalitiehtav buktagis jali prosessas árvvaladdat. Árvustallam álu vaddá mærrádusáv jali konklusjåvnåv.
- árvustallap fámo juohkema ja legitimierima rievddadusájt gasskaájge rájes gitta ådåsap ájggáj
- gåvvit majt åsko merkahij sebrudak- ja fábmoaktijvuodajda gasskaájge rájes gitta mijá ájggáj jadan rållav ulmutjij iesjdádjadimen ja sijá vuojnon iehtjádijda
Árvustallat le árvvaladdat iesjgeŋgalágásj bielij birra ássjes jali vuojnos. Máhttá aj merkahit kvalitiehtav buktagis jali prosessas árvvaladdat. Árvustallam álu vaddá mærrádusáv jali konklusjåvnåv.
Åhpadattijn árvustallam
Åhpadattijn árvustallam galggá viehkken åvdedit oahppamav ja fáhkamáhtudagáv åvddånahttet. Oahppe vuosedi ja åvddånahtti máhtudagáv histåvrån Jo2 gå histåvrråfágalasj metåvdåjt adni åvdepájge máhto siegen, ja gå gatjádalli, guoradalli ja vásstádusájt gávnni. Oahppe vuosedi ja åvddånahtti máhtudagáv histåvrråfágan gå vuojnni aktijvuodajt åvdep ájgen ja åvdep ájge ja dálásj ájge gaskan, ja gå reflektieriji gåktu kontæksta manna ulmutja viessun, vájkkudij ájádallamvuohkáj ja sijá válljimijda.
Åhpadiddje galggá dilev láhtjet oahppijoassálasstemij ja arvusmahttet oahppammiellaj njálmálasj, tjálalasj ja praktihkalasj barggovuogij baktu gåktu åttjudi ja vuosedi máhtudagáv, ja gå dibddá oahppijt liehket diehtemvájnogisá ja dåjmalattjat máhtov åhtsåt. Oahppe galggi bessat gæhttjaladdat. Dajna máhtudagájn mav oahppe vuosedi, galggi bessat moalgget majt ietjasa mielas bukti, ja ietjas fágalasj åvddånime badjel reflektierit. Åhpadiddje galggá bagádallat ienep oahppama gáktuj ja åhpadimev hiebadit navti váj oahppe bessi bagádallamij milta vijdedit ietjasa máhtudagáv histåvrråfágan.