Sebrudakfáhka sáme (SAF02‑05)
Máhtudakulme ja árvustallam

Aktijvuoda buojkulvisá

Tjielggidus

Máhtudakulme 2. jahkedáse maŋŋela

Åhpadusá ulmme le oahppe galggá máhttet

  • Åvddånahttet máhttá liehket gå hábbmi, dagá jali muodugahtá ådå vuogijt, buktagav jali dievnastusáv.

     ja

    Åvddånbuktet le vuosedit ja tjielggit fágalasj ássjev jali buvtav. Máhtá moahtteláhkáj åvddånbuktet, valla ulmme le ássjev jali buktagav iehtjádijda buojkuldahttet ja tjielggit vaj dádjadi. Åvddånbuktem máhttá aj liehket gåvådibme ja vuosádallam.

     sebrudakfágalasj gatjálvisájt
  • ságastallat gåktu iesjguhtik vuona ja sáme gáldo, aktan subttsasa ja kárta, máhtti diedojt sebrudakfágalasj ássjij birra vaddet

  • Åtsådit merkaj vásedit ja gæhttjaladdat ja máhttá diehtemvájnov ja oavdduhimev vaddet. Åtsådit máhttá merkahit ájttsat, åhtsåt, ielvvet, váksjot ja guoradallat. Muhttijn merkaj iesjgeŋgalágásj bielijt ássjes guoradallat rabás ja lájttális árvvaladdama baktu. Åtsådit máhttá aj merkahit barggovuogijt, buktagijt jali vædtsagijt gæhttjalit ja árvustallat.

     ja

    Gåvvidit le tjielggit jali buojkuldahttet vásádusáv, dilev, barggoprosessav jali fágalasj ássjev. Gåvvidit máhttá aj merkahit guoskavasj fáhkamoallánagájt adnet systematiseritjit máhtudagáv ássje birra.

     kulturmujtojt ja kultuvrra- ja luonndoduobddágav lahkabirrasin

  • Åtsådit merkaj vásedit ja gæhttjaladdat ja máhttá diehtemvájnov ja oavdduhimev vaddet. Åtsådit máhttá merkahit ájttsat, åhtsåt, ielvvet, váksjot ja guoradallat. Muhttijn merkaj iesjgeŋgalágásj bielijt ássjes guoradallat rabás ja lájttális árvvaladdama baktu. Åtsådit máhttá aj merkahit barggovuogijt, buktagijt jali vædtsagijt gæhttjalit ja árvustallat.

     ja

    Åvddånbuktet le vuosedit ja tjielggit fágalasj ássjev jali buvtav. Máhtá moahtteláhkáj åvddånbuktet, valla ulmme le ássjev jali buktagav iehtjádijda buojkuldahttet ja tjielggit vaj dádjadi. Åvddånbuktem máhttá aj liehket gåvådibme ja vuosádallam.

     gåktu ulmutja viessun avta–guovte buolva dássta åvddåla

  • Reflektierit le guoradallat ja usjudallat iesjgeŋgalágásj bielijt ietjas jali iehtjádij dagojn, guottoj ja ájádusájn. Máhttep aj reflektierit ássjij ja vidjurij, dåjmaj jali ietjama oahppama birra. Reflektierit merkaj gæhttjalit ietjas ájádusájt ja guottojt, ja nav åvddånahttet dádjadusáv.

     manen ulmutjijn li iesjguhtik vuojno ja válljiji iesjguhtik láhkáj
  • ságastallat ráddnavuoda ja gullevasjvuoda birra ja mij vájkkut aktijvuodajda ulmutjij gaskan

  • Gåvvidit le tjielggit jali buojkuldahttet vásádusáv, dilev, barggoprosessav jali fágalasj ássjev. Gåvvidit máhttá aj merkahit guoskavasj fáhkamoallánagájt adnet systematiseritjit máhtudagáv ássje birra.

     ja buojkodit moattebelakvuodav ja avtaárvvusasjvuodav Sámen, dættodit sáme berajvuodav ja iesjguhtik familljahámijt ja álmmuktjerdajt

  • Åtsådit merkaj vásedit ja gæhttjaladdat ja máhttá diehtemvájnov ja oavdduhimev vaddet. Åtsådit máhttá merkahit ájttsat, åhtsåt, ielvvet, váksjot ja guoradallat. Muhttijn merkaj iesjgeŋgalágásj bielijt ássjes guoradallat rabás ja lájttális árvvaladdama baktu. Åtsådit máhttá aj merkahit barggovuogijt, buktagijt jali vædtsagijt gæhttjalit ja árvustallat.

     ja vaddet buojkulvisájt dasi gåktu ulmutja vájkkudi dálkádahkaj ja birrasij, ja duodastit gåktu vájkkudusá lahkabirrasin vuojnnuji

  • Åvddånbuktet le vuosedit ja tjielggit fágalasj ássjev jali buvtav. Máhtá moahtteláhkáj åvddånbuktet, valla ulmme le ássjev jali buktagav iehtjádijda buojkuldahttet ja tjielggit vaj dádjadi. Åvddånbuktem máhttá aj liehket gåvådibme ja vuosádallam.

     ja buojkodit riektájda ma mánájn li Vuonan ja væráldin, ja majt máná máhtti dahkat jus dá rievtesvuoda doajeduvvi

  • Åtsådit merkaj vásedit ja gæhttjaladdat ja máhttá diehtemvájnov ja oavdduhimev vaddet. Åtsådit máhttá merkahit ájttsat, åhtsåt, ielvvet, váksjot ja guoradallat. Muhttijn merkaj iesjgeŋgalágásj bielijt ássjes guoradallat rabás ja lájttális árvvaladdama baktu. Åtsådit máhttá aj merkahit barggovuogijt, buktagijt jali vædtsagijt gæhttjalit ja árvustallat.

     ja buojkodit gåktu máná máhtti mærrádusájda vájkkudit ja

    Aktan barggat le iehtjádij siegen barggat jåvsåtjit aktisasj dádjadusáv jali ulmev.

     demokratijjalasj prosessaj hárráj
  • ságastallat digitála aktandoajmmama máhttelisvuodaj ja hásstalusáj birra
  • ságastallat dåbdoj, rubmaha, sjierve ja seksualitiehta birra, ja gåktu ietjas ja iehtjádij rájájt máhttá vuosedit ja vieledit

  • Åtsådit merkaj vásedit ja gæhttjaladdat ja máhttá diehtemvájnov ja oavdduhimev vaddet. Åtsådit máhttá merkahit ájttsat, åhtsåt, ielvvet, váksjot ja guoradallat. Muhttijn merkaj iesjgeŋgalágásj bielijt ássjes guoradallat rabás ja lájttális árvvaladdama baktu. Åtsådit máhttá aj merkahit barggovuogijt, buktagijt jali vædtsagijt gæhttjalit ja árvustallat.

     ja buojkodit gåktu ulmutja iesjguhtik åsijn væráldin vájkkudi goabbá guojmesa iellemijda

Åhpadattijn árvustallam

Åhpadattijn árvustallam galggá viehkken åvdedit oahppamav ja fáhkamáhtudagáv åvddånahttet. Oahppe vuosedi ja åvddånahtti máhtudagáv sebrudakfágan 1. ja 2. dásen gå åtsådi ja imájdalli sebrudakfágalasj tiemáj badjel ja reflekteriji gåktu dá tiemá aktij gulluji. Oahppe vuosedi ja åvddånahtti máhtudagáv gå åhtsåli ienep máhtov ja vuojnni máhtov máhttá moatte láhkáj åttjudit. Oahppe vuosedi ja åvddånahtti aj máhtudagáv gå vásedi ja vuojnni ietjasa ja iehtjádijt oassen moattebelak aktijvuodas, ja gå vásedi majt merkaj liehket fáron vájkkudimen. Oahppe adni digitála ræjdojt vuosedittjat ja åvddånahtátjit máhtudagáv fágan ja oadtjogåhti digitála árvustallamfámojt gå vuojnni muhtem máhttelisvuodajt ja hásstalusájt digitála aktisasjbargon.

Åhpadiddje galggá dilev láhtjet oahppijoassálasstemij ja arvusmahttet oahppammiellaj sebrudakfágan dan baktu jut oahppe bessi åtsådit, ságastallat ja imájdallat. Åhpadiddje ja oahppe galggi ságastallat oahppij åvddånime birra fágan. Oahppe galggi bessat gæhttjaladdat. Dajna máhtudagájn mav oahppe vuosedi, galggi bessat moalgget majt ietjasij mielas bukti, ja majt buorebut nahki gå åvddåla. Åhpadiddje galggá bagádallat ienep oahppama gáktuj ja åhpadimev hiebadit navti váj oahppe bessi bagádallamij milta vijdedit ietjasa máhtudagáv sebrudakfágan diehtemvájnogisvuoda ja máhttoåhtsåma tjadá.